SŁOWNIK POJĘĆ

Afazja: brak umiejętności mowy, niekiedy także problemy ze zrozumieniem słowa pisanego lub mówionego.

Apraksja: brak praksji, czyli umiejętności planowania motorycznego. W przypadku dzieci jest to dysfunkcja integracji sensorycznej, która zakłóca planowanie i wykonywanie nowych zadań.

Autyzm: całościowe zaburzenie neurologiczne. Zazwyczaj pojawia się w ciągu pierwszych trzech lat życia. Silnie upośledza rozwój oraz umiejętność przetwarzania sensorycznego, umiejętność komunikacji werbalnej i niewerbalnej, interakcji z otoczeniem, wyobrażenia, rozwiązywania problemów a także nieokazywanie wzajemności emocjonalnej i społecznej.

Brak poczucia stabilności grawitacyjnej (niepewność grawitacyjna): silny lęk i niepokój przed upadkiem wywołany zmianą pozycji głowy lub poruszaniem się w przestrzeni. Wynika ze słabego przetwarzania informacji związanych z układem przedsionkowym i proprioceptywnym.

Centralny układ nerwowy (CUN): ta część układu nerwowego, złożona z mózgu i rdzenia kręgowego, która odbiera impulsy sensoryczne, wysyła impulsy motoryczne i koordynujące pracę całego układu nerwowego.

Deficyty integracji sensorycznej: problemy z co najmniej jednym obszarem integracji sensorycznej i praksji.

Dieta sensoryczna: multisensoryczne doświadczenia, których codziennie poszukujemy, aby zaspokoić nasze potrzeby sensoryczne. Jest to również zorganizowany plan zajęciowy, przygotowany przez terapeutę dla pacjenta, któremu trzeba pomóc wyregulować do odpowiedniego stan pobudzenia.

Duża motoryka: ruch dużych mięśni w rękach, nogach i tułowiu.

Dysfunkcja integracji sensorycznej: nieprawidłowości w funkcjonowaniu mózgu lub jego zaburzenia, które utrudniają integrację bodźców sensorycznych. Dysfunkcje integracji sensorycznej leżą u źródła licznych – choć nie wszystkich – zaburzeń uczenia się.

Dyskryminacja słuchowa: umiejętność odbioru, identyfikacji, różnicowania, rozumienia dźwięków i reagowania na nie.

Dyspraksja: trudność w wymyślaniu, planowaniu i wykonywaniu nieznanej wcześniej czynności. Często łączona ze słabym przetwarzaniem somatosensorycznym. Dysfunkcja o łagodniejszym przebiegu niż apraksja, ale częściej występująca.

Dyssemia: trudność w używaniu niewerbalnych znaków lub sygnałów.

Fiksacja wzroku: podstawowa umiejętność wzrokowo-motoryczna umożliwiająca skupienie wzroku na danym obiekcie oraz przenoszenie wzroku z obiektu na obiekt.

Hiperwentylacja: niekontrolowane, szybkie, płytkie oddychanie, które może doprowadzić do zawrotów głowy, oszołomienia i duszności.

Integracja obustronna: proces neurologiczny polegający na integracji wrażeń sensorycznych z obu stron ciała. Stanowi podstawę koordynacji obustronnej.

Integracja sensoryczna: praktyczna organizacja informacji sensorycznych. „Praktyka” oznaczać może postrzeganie ciała lub otoczenia, odpowiedź adaptacyjną, proces uczenia się lub rozwinięcie jakiejś funkcji układu nerwowego. Dzięki integracji sensorycznej różne części układu nerwowego mogą współdziałać, tak aby człowiek mógł skutecznie funkcjonować w środowisku, doświadczając z tego powodu zadowolenia.

Kinestezja: świadomość ruchu części ciała, np. wiedza o tym, gdzie stawiać stopy w trakcie wchodzenia po schodach, bez patrzenia na nie.

Koordynacja obustronna: umiejętność używania obu stron ciała jednocześnie w sposób płynny i skoordynowany.

Koordynacja oko-ręka: efektywna współpraca oczu i rąk, konieczna w przypadku zajęć zabawkami, ubierania się czy pisania.

Kortyzol: hormon stresu powiązany z umiejętnością kontrolowania emocji i zachowań oraz z wyrażaniem uczuć zmartwienia i agresji.

Lateralizacja: zjawisko polegające na tym, że pewne procesy są skuteczniej organizowane przez jedną z półkul mózgowych. U większości osób prawa półkula jest lepsza w zarządzaniu percepcją przestrzeni i umiejętnościami muzycznymi, podczas gdy lewa półkula odpowiada za funkcje językowe i logiczne. Proces ten jest konieczny do wykształcenia preferencji ręki.

Mała motoryka: ruch małych mięśni w palcach rąk i stóp, gałkach ocznych i jamie ustnej.

Modulacja: regulacja czynności mózgu przez niego samego. Z modulacją wiąże się wzmacnianie pewnych informacji w układzie nerwowym, co zapewnia lepszą percepcję lub reakcję, a z drugiej strony – hamowanie innych informacji, co zmniejsza czynność nadmierną lub nieistotną w tym momencie.

Motoryczny: dotyczący ruchu ciała lub postawy.

Nadreaktywność (nadwrażliwość): zaburzenie modulacji sensorycznej, w którym człowieka przytłaczają normalne bodźce sensoryczne, wywołując reakcje obronne i wycofanie się, czemu często towarzyszą silne emocje.

Napięcie mięśniowe (tonus): poziom napięcia w mięśniach, gdy są rozluźniane lub w stanie spoczynku.

Neuron: strukturalny i funkcjonalny element systemu nerwowego. Zbudowany jest z ciała komórki posiadającej zakończenia odbierające impulsy nerwowe i włókna, które je wysyła.

Niskie napięcie mięśniowe: brak wspierającego napięcia mięśniowego, występujący zazwyczaj wraz ze zwiększoną ruchomością stawów. Osoba z niskim napięciem mięśniowych wydaje się „obwisła i zwiotczała”

Obronność dotykowa: rodzaj dysfunkcji, w której przejawia się tendencja do negatywnych i emocjonalnych reakcji na niespodziewane delikatne wrażenia dotykowe.

Obronność oralna: nadwrażliwość jamy ustnej na niektóre struktury i smaki potraw.

Obronność sensoryczna: tendencja do reagowania na pewne nieszkodliwe wrażenia sensoryczne, jakby były niebezpieczne lub bolesne.

Oczopląs: seria automatycznych ruchów oka odbywających się w lewo i prawo. Zwykle można go wywołać, zatrzymując się nagle po wykonaniu kilku obrotów ciała. Trwanie i regularność oczopląsu porotacyjnego to dwa wyznaczniki wydajności układu przedsionkowego.

Odpowiedź adaptacyjna: jest to stosowne działanie, przez które jednostka skutecznie odpowiada na daną potrzebę środowiskową. Odpowiedzi adaptacyjne wymagają posiadania dobrej integracji sensorycznej, ale także dzięki nim proces integrowania sensorycznego zachodzi sprawniej.

Orientacja przestrzenna: wzrokowo-przestrzenna umiejętność umożliwiająca bycie świadomym prawej/lewej strony, przodu/tyłu, góry/dołu i przekątnych oraz poruszanie się w tych kierunkach.

Odruch: wrodzona automatyczna odpowiedź na bodźce sensoryczne. Dzięki odruchom cofamy się przed bólem, odczuwamy zaskoczenie niespodziewanymi wrażeniami, a także prostujemy głowę i ciało w odpowiedzi na informacje z układu przedsionkowego.

Percepcja: znaczenie, które mózg nadaje informacji sensorycznej. Wrażenia są obiektywne a percepcja jest subiektywna.

Percepcja figura-tło: złożona umiejętność przetwarzania, polegająca na rozróżnianiu obiektów widzianych na pierwszym i dalszym planie (percepcja wzrokowa) lub dźwięków słyszanych na pierwszym i dalszym planie (percepcja słuchowa).

Percepcja głębi: wzrokowo-przestrzenna umiejętność widzenia obiektów w trzech wymiarach i oceny relatywnych odległości między obiektami lub sobą i obiektami.

Persewarsja: kontynuowanie czynności lub zachowania, mimo że nie ma już takiej potrzeby.

Planowanie motoryczne: umiejętność planowania, organizowania, wykonywania olejnymi etapami i w sposób skoordynowany złożonego i nieznanego ruchu. Część praksji.

Pobudzenie: stan układu nerwowego wahający się od snu do wybudzenia, od niskiego do wysokiego. Optymalny stan pobudzenia to ten idealny, wyśrodkowany między nudą a niepokojem, gdy jesteśmy czujni i spokojni.

Podreaktywność (podwrażliwość): zachowanie cechujące się powolnymi reakcjami na stymulację sensoryczną. Wymaga wysokiej intensywności lub długiego czasu trwania stymulacji, aby wywołać zauważalną reakcję. Charakteryzuję się tendencją do poszukiwania sensorycznego lub wycofania i trudnościami z pobudzeniem.

Praksja: zdolność konceptualizacji (lub ideacji), planowania, organizowania i wykonywania sekwencji nieznanych ruchów. Umiejętność udanych interakcji z otoczeniem fizycznym.

Propriocepror: receptor sensoryczny dostarczający informacje na temat ruchu i pozycji ciała.

Przekraczanie linii środka (ciała): umiejętność używania jednej strony ciała (dłoni, stopy, oka) w przestrzeni strony przeciwnej.

Przetwarzanie sensoryczne: sposób i forma odbierania wrażeń i przekazywania ich przez ośrodkowy układ nerwowy. W uproszczeniu – organizacja wrażeń sensorycznych na potrzeby życia codziennego.

Reakcja adaptacyjna: uregulowane zachowanie lub czynność, które są odpowiedzią na wymagania lub zmiany środowiska. Prostą formą reakcji adaptacyjnej może być inicjacja kontaktu wzrokowego, a bardziej złożoną skakanie po raz pierwszy do wody z trampoliny lub wieży.

Rejestracja sensoryczna: odbiór bodźców sensorycznych przez ośrodkowy układ nerwowy. Początek przetwarzania sensorycznego.

Ruchy posturalne w tle: drobne, spontaniczne zmiany pozycji ciała, które ułatwiają widoczne ruchy dłoni, takie jak sięganie po odległy przedmiot. Tego typu zmiany pozycji są zależne od dobrej integracji informacji z systemu przedsionkowego i informacji proprioceptywnej.

Różnicowanie sensoryczne: zdolność postrzegania różnych aspektów wrażenia zarówno w obrębie układu, na przykład lekki dotyk, faktura, głęboki dotyk, jak i rozróżnianie wrażeń zapachowych i smakowych, wzrokowych i słuchowych.

Samokontrola (samoorganizacja): umiejętność kontroli poziomu własnej aktywności, stanu pobudzenia oraz emocjonalnych, psychicznych i fizycznych reakcji na wrażenia sensoryczne.

Schemat ciała: to, w jaki sposób człowiek postrzega własne ciało. Składają się na niego sensoryczne obrazy, czyli „mapy” ciała, które są przechowywane w mózgu. Można go również nazwać percepcją ciała, obrazem ciała lub neuronowym modelem ciała.

Sensoryczno-motoryczny: odnosi się do procesu, w którym mózg otrzymuje informacje w wyniku stymulacji sensorycznej (wejściowe informacje sensoryczne), po czym wytwarza odpowiedź adaptacyjną (wyjściowe informacje motoryczne)

SI: terapia zajęciowa oparta na metodzie integracji sensorycznej, zajmująca się doświadczeniami sensorycznymi i odpowiedziami adaptacyjnymi dopasowana do potrzeb neurologicznych dziecka. Terapia zwykle wiąże się z ruchami całego ciała, które zapewniają ruch (przedsionkowa), trakcję i kompensję mięśni i stawów (proprioceptywna) a także wrażenia dotyku i nacisku (dotykowa). Celem terapii jest usprawnianie przetwarzania i organizacji wrażeń przez mózg.

Somatosensoryczny: odnosi się do dotykowo-proprioceptywnej percepcji wrażeń dotykowych i pozycji ciała. Wyczuwanie własnego ciała.

Świadomość ciała: postrzeganie części własnego ciała, tego, gdzie się znajdują, jak ze sobą współpracują, jak się ruszają.

Terapia metodą integracji sensorycznej: interwencja terapeutyczna mająca na celu polepszyć sposób, w jaki mózg przetwarza i organizuje wrażenia sensoryczne. Nacisk jest raczej kładziony na rozwój przetwarzania sensoryczno-motorycznego niż na rozwój umiejętności.

Umiejętności oralno-motoryczne: ruchy mięśni w jamie ustnej, ustach i żuchwie podczas: ssania, gryzienia, miażdżenia, żucia i lizania.

Umiejętności wzrokowo-motoryczne (umiejętności okoruchowe): ruchy mięśni w gałkach ocznych, w tym widzenie obuoczne, fiksacja, ogniskowanie i ruch śledzący.

poziom umiejętności – sięgała odrobinę dalej, huśtała się trochę dłużej, wpinała się trochę wyżej – bez wywoływania frustracji lub negatywnych reakcji.

Układ przedsionkowy (zmysł równowagi i ruchu): układ sensoryczny reagujący na pozycję głowy w stosunku do grawitacji i przyspieszonego lub spowolnionego ruchu. Koordynuje ruchy oczu, głowy i ciała. Wpływa na umiejętność zachowania równowagi, napięcie mięśniowe, percepcję wzroko-przestrzenną, percepcję słuchowo-językową oraz stabilność emocjonalną. Receptory tego układu znajdują się w uchu wewnętrznym.

Układ proprioceptywny (propriocepcja, zmysł położenia): odbieranie wrażeń pochodzących z receptorów w stawach i mięśniach, zawierających informacje o tym, kiedy i jak kurczą się lub rozciągają, kiedy i jak stawy zginają się, prostują lub są ciągnięte oraz gdzie znajduje się każda część ciała i jak się porusza.

Wewnętrzna energia: indywidualna wewnętrzna motywacja do uczestniczenia w doświadczeniach rozwijających integrację sensoryczną.

Wizualizacja: tworzenie obrazów przedmiotów, ludzi i scenariuszy „oczami umysłu”.

Wyzwanie skrojone na miarę: doświadczenie zachęcające osobę, aby wychodziła poza obecny

Zaburzenia posturalne: trudności w poruszaniu i stabilizowaniu ciała w odpowiedzi na zmieniające się wymagania otoczenia lub w trakcie konkretnej czynności motorycznej.

Zaburzenia dyskryminacji sensorycznej: trudności w interpretowaniu cech stymulacji stymulacji sensorycznej oraz w różnicowaniu pomiędzy wieloma bodźcami sensorycznymi.

Zaburzenia przetwarzania sensorycznego (SPD): niezdolność do integrowania, modulowania, dyskryminowania, koordynowania i/lub organizowania wrażeń sensorycznych w sposób adaptacyjny, prowadząca do trudności z uczeniem się, rozwijaniem i zachowaniem.

Zaburzenia uczenia się: problemy z nauką czytania, pisania i liczenia, a także wykonywaniem zadań szkolnych, czego nie można przypisać słabszemu widzeniu lub słuchowi bądź też opóźnieniu umysłowemu.

Zaburzenia przedsionkowo-bilateralne: dysfunkcja integracji sensorycznej wywołana przez podreaktywny przedsionek. Zaburzenie cechuje się skróconym oczopląsem, słabą integracją obu stron ciała i mózgu, a także problemami w nauce czytania i liczenia.

Zachowanie adaptacyjne: umiejętność aktywnego i celowego reagowania na zmieniające się warunki i nowe doświadczenia sensoryczne.

Załamanie (rozsypka): stan, zazwyczaj wywołany nadmierną stymulacją sensoryczną, w którym dziecko „rozkleja się”. Demonstruje to, krzycząc, wijąc się i płacząc.

Zespół Aspergera: osoba z zespołem Aspergera zdecydowanie lepiej funkcjonuje w sytuacja towarzyskich i w szkole oraz mówi w sposób naturalny i ma bardziej naturalne ścieżki myślowe niż osoba autystyczna.

Zmysł dotyku: układ sensoryczny otrzymujący wrażenia nacisku, wibracji, ruchu, temperatury i bólu, głównie poprzez receptory w skórze. Receptory obronne reagują na delikatny lub niespodziewany dotyk i pomagają uniknąć krzywdy fizycznej. Receptory różnicujące dostarczają informacji na temat dotykowych cech przedmiotów lub osób, których dotykamy.